Szczyt w Gdańsku: państwa wschodniej flanki wskazały Rosję jako główne zagrożenie
Szczyt w Gdańsku poświęcony bezpieczeństwu regionu
W Gdańsku odbył się Szczyt Wschodniej Flanki, zorganizowany równolegle z Konferencją Odbudowy Ukrainy. Spotkanie miało znaczenie dla państw położonych najbliżej rosyjskiego zagrożenia, ponieważ dotyczyło koordynacji działań obronnych, polityki bezpieczeństwa i wspólnego stanowiska wobec sytuacji w regionie. W rozmowach uczestniczyli przywódcy państw bezpośrednio narażonych na skutki wojny i napięć na wschodzie Europy, a także przedstawiciele instytucji europejskich.
W spotkaniu wzięli udział prezydenci Litwy i Rumunii oraz premierzy Finlandii, Estonii, Łotwy i Szwecji. Obecni byli również przedstawiciele Unii Europejskiej, w tym przewodnicząca Komisji Europejskiej i komisarz ds. obrony. Polska podkreśliła podczas rozmów, że odpowiedzialność za ochronę wschodniej granicy nie może spoczywać wyłącznie na państwach granicznych, lecz powinna być wspólnym zadaniem całej Unii Europejskiej.
„Cieszę się, że kolejny raz wschodnia flanka z pełnym wsparciem Unii Europejskiej pokazała dziś pełną jedność oraz solidarność. Niech to będzie znak ostrzegawczy dla tych, którzy planują coś złego wobec nas”
Donald Tusk, Prezes Rady Ministrów
Podczas wspólnego oświadczenia po zakończeniu obrad premier Donald Tusk zwrócił uwagę, że Polska od lat zabiegała o uznanie obrony wschodniej flanki za odpowiedzialność całej wspólnoty europejskiej. W tym kontekście rozmowy z szefową Komisji Europejskiej i komisarzem ds. obrony miały potwierdzić poparcie dla takiego podejścia. Uczestnicy szczytu zaznaczyli jednocześnie, że bezpieczeństwo regionu wymaga nie tylko działań europejskich, ale również utrzymania ścisłych relacji transatlantyckich.
„Polska od lat nalegała, aby obrona wschodniej flanki była odpowiedzialnością całej UE. Dlatego dziś w tym gronie rozmawialiśmy z szefową Komisji Europejskiej i komisarzem ds. obrony”
Donald Tusk, Prezes Rady Ministrów
„Nie mamy wątpliwości, że obecność i współpraca z USA dobrze służy bezpieczeństwu Europy i państw wschodniej flanki”
Donald Tusk, Prezes Rady Ministrów
Deklaracja Gdańska i wspólne stanowisko wobec Rosji
Najważniejszym efektem spotkania była przyjęta przez uczestników Deklaracja Gdańska. Dokument zawiera wspólne stanowisko państw wschodniej flanki wobec obecnej sytuacji bezpieczeństwa. Sygnatariusze uznali, że Rosja pozostaje największym, bezpośrednim i długoterminowym zagrożeniem dla bezpieczeństwa, pokoju i stabilności w obszarze euroatlantyckim.
W deklaracji zapisano również potrzebę dalszego szerokiego wsparcia dla Ukrainy. Chodzi o pomoc wojskową, finansową i polityczną oraz poparcie dla integracji Ukrainy ze strukturami euroatlantyckimi. Państwa uczestniczące w szczycie zapowiedziały także rozwijanie wspólnych projektów obronnych, modernizację infrastruktury oraz zwiększanie wydatków na bezpieczeństwo, co ma przełożyć się na praktyczne przygotowanie regionu na ewentualne kryzysy.
Premier Donald Tusk zaznaczył, że sytuacja bezpieczeństwa pozostaje niestabilna. Według oceny przedstawionej po spotkaniu należy liczyć się z możliwością różnych form eskalacji w najbliższych tygodniach i miesiącach. Dlatego państwa graniczące z Rosją, Białorusią i Ukrainą chcą przygotowywać się wspólnie, jako grupa krajów bezpośrednio wystawionych na to ryzyko.
„Podzielamy bez wyjątku opinię, że sytuacja jest bardzo niestabilna. Można spodziewać się rozmaitego typu eskalacji w najbliższych tygodniach i miesiącach. Będziemy chcieli przygotować się jako grupa państw bezpośrednio wystawionych na to ryzyko, bo graniczących z Rosją, Białorusią, Ukrainą”
Donald Tusk, Prezes Rady Ministrów
Znaczenie wspólnego działania podkreślali także pozostali uczestnicy. Premier Rumunii Nicușor Dan mówił o potrzebie jedności obejmującej całą flankę, od północy po południe, z uwzględnieniem także basenu Morza Czarnego. Prezydent Litwy Gitanas Nauseda wskazał, że bezpieczeństwo nie dotyczy wyłącznie ochrony terytorium, ale także przygotowania obywateli i obrony zasad łączących państwa regionu.
„Potrzebne są nam mechanizmy niezbędne do planowania i przygotowania obywateli. Robimy coś więcej niż ochrona terytorium. Chronimy zasady, które łączą nasze kraje. Bezpieczeństwo flanki stanowi o naszym bezpieczeństwie. Nie odwlekajmy tego.”
Gitanas Nauseda, Prezydent Litwy
Drugi szczyt nowego formatu i dalszy harmonogram współpracy
Spotkanie w Gdańsku było drugim szczytem liderów państw wschodniej flanki w nowym formacie współpracy. Pierwsze odbyło się w Helsinkach w 2025 roku. Oznacza to, że państwa regionu budują stały mechanizm uzgadniania działań, a nie jednorazową platformę rozmów. Zgodnie z deklaracjami uczestników prace mają być kontynuowane na kolejnych etapach.
„Ustanowiliśmy ten format wspólnie wraz z krajami flanki wschodniej w zeszłym roku w Helsinkach. W tej chwili spotykamy się po raz drugi i ważne jest, abyśmy kontynuowali te prace”
Petteri Orpo, Premier Finlandii
Celem tych spotkań jest koordynacja polityki i działań państw, które znajdują się w strefie bezpośredniego zagrożenia ze strony Rosji. W praktyce oznacza to uzgadnianie priorytetów obronnych, inwestycji infrastrukturalnych oraz mechanizmów reagowania na napięcia militarne i hybrydowe. Wypowiedzi uczestników wskazują, że najbliższe tygodnie i miesiące mają być okresem wzmożonych przygotowań, a deklaracje polityczne mają zostać przełożone na konkretne decyzje.
- Pierwszy szczyt tego formatu odbył się w Helsinkach w 2025 roku.
- Spotkanie w Gdańsku było drugim posiedzeniem liderów państw wschodniej flanki.
- Uczestnicy wskazali, że ryzyko eskalacji może wzrosnąć w najbliższych tygodniach i miesiącach.
- Rozmowy w Gdańsku odbyły się równolegle z Konferencją Odbudowy Ukrainy.
Ważnym elementem obrad było także podkreślenie wspólnoty interesów pomiędzy północą i południem wschodniej flanki. Dotyczy to zarówno państw bałtyckich i regionu Morza Bałtyckiego, jak i rejonu Morza Czarnego. Taka perspektywa ma znaczenie dla planowania obronnego, ponieważ zagrożenia w jednym obszarze mogą wpływać na bezpieczeństwo całego regionu.
Wydatki na obronność i wspólne inwestycje w regionie
Jednym z głównych tematów szczytu były nakłady na obronność. Polska została wskazana jako jedno z państw-liderów pod względem poziomu wydatków przeznaczanych na obronę i bezpieczeństwo. Premier Donald Tusk poinformował, że łączne wydatki bezpośrednio na obronę i działania z nią związane mają sięgnąć 7 proc. To poziom przedstawiony jako bardzo wysoki i istotny z punktu widzenia wzmacniania relacji ze Stanami Zjednoczonymi.
„Na obronę bezpośrednio i na rzeczy związane z obroną to będzie 7%, więc udział rzeczywiście bardzo duży, bardzo solidny”
Donald Tusk, Prezes Rady Ministrów
Podnoszenie wydatków na bezpieczeństwo zadeklarowały także inne państwa regionu. Premier Estonii Kristen Michal poinformował, że poziom estońskich wydatków obronnych wynosi 5,4 proc. PKB. Wskazał również, że ostatnie sześć miesięcy było czasem wielu działań służących wzmacnianiu bezpieczeństwa i obronności.
„Ostatnie 6 miesięcy to czas podejmowania wielu ważnych działań dla wzmocnienia obronności i bezpieczeństwa. 5,4% PKB to jest poziom wydatków Estonii na obronność”
Kristen Michal, Premier Estonii
O wkładzie państw flanki wschodniej w bezpieczeństwo całej Europy mówił komisarz Andrius Kubilius. Zwrócił uwagę, że kraje tego regionu przeznaczają najwyższy odsetek swojego PKB na obronność, biorąc na siebie szczególną odpowiedzialność za ochronę wspólnego obszaru europejskiego. Wskazał także konkretną skalę wykorzystania środków z programu SAFE przez państwa wschodniej flanki.
„Te kraje przeznaczają największą część swojego PKB na obronność, biorąc odpowiedzialność za bezpieczeństwo całego regionu. Jeśli spojrzeć na program SAFE, to 76 mld euro z tego projektu wykorzystują właśnie kraje flanki wschodniej. To dzieje się w imię solidarności całej Europy”
Andrius Kubilius, komisarz
Osobny wątek dotyczył bezpieczeństwa morskiego. Premier Szwecji Ulf Kristersson poinformował, że jego kraj kontynuuje zdecydowane działania wobec tzw. floty cieni, działając zgodnie z prawem międzynarodowym. Jak zaznaczył, chodzi o ochronę zasobów morskich na Morzu Bałtyckim, które jest jednym z kluczowych obszarów flanki wschodniej.
„Szwedzkie władze wciąż działają w sposób zdecydowany wobec floty cieni, podtrzymując prawo międzynarodowe. Bronimy zasobów morskich znajdujących się na flance wschodniej, na Morzu Bałtyckim”
Ulf Kristersson, Premier Szwecji
„Potrzebujemy siły, aby zapewnić pokój”
Ulf Kristersson, Premier Szwecji
- Polska zapowiedziała przeznaczenie 7% na obronę i działania związane z obronnością.
- Estonia zadeklarowała wydatki obronne na poziomie 5,4% PKB.
- Komisarz Andrius Kubilius wskazał, że 76 mld euro z programu SAFE wykorzystują kraje flanki wschodniej.
- Premier Estonii podsumował ostatnie 6 miesięcy jako okres intensywnych działań wzmacniających bezpieczeństwo.
Spotkanie zakończyło się potwierdzeniem jedności państw wschodniej flanki i poparcia Unii Europejskiej dla działań wzmacniających bezpieczeństwo regionu. Uczestnicy zgodnie wskazali, że dalsze wsparcie dla Ukrainy, rozwój wspólnych projektów obronnych i rozbudowa infrastruktury mają być prowadzone równolegle. W praktyce oznacza to, że po deklaracji politycznej kolejnym etapem mają być działania organizacyjne, finansowe i wojskowe realizowane przez państwa regionu oraz instytucje europejskie.